Rối loạn giấc ngủ là gì ? Cách phòng, chống và chữa trị rối loạn giấc ngủ ?
- Thứ sáu - 27/10/2023 21:37
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Giấc ngủ đóng vai trò rất quan trọng đối với sức khỏe thể chất và sức khỏe tinh thần. Đôi khi bạn có thể bị khó ngủ, gián đoạn giấc ngủ hoặc mất ngủ tạm thời do một số nguyên nhân nào đó (thường gặp nhất là do các sang chấn tâm lý, sang chấn tâm thần hay còn gọi là Stress). Tuy nhiên, nếu tình trạng mất ngủ kéo dài sẽ ảnh hưởng xấu đến sức khỏe… Chúng ta cùng tìm hiểu Rối loạn giấc ngủ là gì? Nguyên nhân của rối loạn giấc ngủ ? Cách phòng, chống và chữa trị rối loạn giấc ngủ…?
Rối loạn giấc ngủ là gì ? Cách phòng, chống và chữa trị rối loạn giấc ngủ ?
Giấc ngủ đóng vai trò rất quan trọng đối với sức khỏe thể chất và sức khỏe tinh thần. Đôi khi bạn có thể bị khó ngủ, gián đoạn giấc ngủ hoặc mất ngủ tạm thời do một số nguyên nhân nào đó (thường gặp nhất là do các sang chấn tâm lý, sang chấn tâm thần hay còn gọi là Stress). Tuy nhiên, nếu tình trạng mất ngủ kéo dài sẽ ảnh hưởng xấu đến sức khỏe… Chúng ta cùng tìm hiểu Rối loạn giấc ngủ là gì? Nguyên nhân của rối loạn giấc ngủ ? Cách phòng, chống và chữa trị rối loạn giấc ngủ…?
1. Rối loạn giấc ngủ là gì?
Rối loạn giấc ngủ là tình trạng thay đổi thời gian, số lượng và chất lượng giấc ngủ một cách bất thường; là tình trạng người bệnh khó khăn để đi vào giấc ngủ hoặc duy trì ngủ. Rất nhiều người từng gặp phải nhiều lần tình trạng khó ngủ, ngủ không sâu giấc, ngủ ít, ngủ dễ thức giấc,… Nhiều người bị mất ngủ cũng phàn nàn về việc không cảm thấy sảng khoái khi thức dậy. mặc dù họ có thể đã ngủ cả đêm.
Tình trạng này kéo dài sẽ gây suy giảm sức khỏe thể chất, tinh thần cũng như làm giảm chất lượng cuộc sống của người bệnh, ảnh hưởng xấu đến các hoạt động nghề nghiệp, xã hội và các chức năng quan trọng khác.
Rối loạn giấc ngủ ảnh hưởng đến 30% - 35% người lớn lúc này hay lúc khác. Chứng này có thể xảy ra khi người bệnh có vấn đề stresss (lo lắng, khó chịu….); mắc bệnh tật hay đang dùng một số loại thuốc…
Khoảng 15% - 25% số người có mất ngủ tiên phát mãn tính. Mất ngủ tiên phát xảy ra độc lập với bất kỳ rối loạn cơ thể hoặc tâm thần nào. Bệnh nhân tăng hoạt động vào ban đêm và ít ngủ. Cảm giác vui vẻ hoặc u sầu quá mức làm bệnh nhân mất ngủ. Hầu hết các trường hợp mất ngủ tiên phát xuất hiện đột ngột sau khi có yếu tố tâm lý, xã hội hoặc stress. Mất ngủ tiên phát thường bền vững sau khi các nguyên nhân gây mất ngủ đã được giải quyết. Mất ngủ tiên phát thường kéo dài ít nhất 1 tháng hoặc vài tháng nhưng cũng có khi kéo dài hàng năm.
Tuy nhiên nếu bạn mất ngủ xuất phát từ các nguyên nhân từ bên ngoài như ánh sáng mạnh, chất kích thích, ngủ ở một nơi mới; lệch múi giờ hoặc do tiếng ồn (chẳng hạn như ở chung với người bị ngáy!)… … thì chưa được coi là chứng rối loạn giấc ngủ.
Rối loạn giấc ngủ không chỉ thấy ở người cao tuổi mà thời gian gần đây nó đang có xu hướng trẻ hóa do con người đang đối mặt với rất nhiều áp lực trong công việc và cuộc sống (Stress).
Bên cạnh đó, có rất nhiều người mắc chứng rối loạn giấc ngủ vẫn đang tự tìm kiếm các cách điều trị rối loạn giấc ngủ không đúng cách nên bệnh vẫn không thuyên giảm.
2. Những triệu chứng của rối loạn giấc ngủ
Dưới đây là một số dấu hiệu mất ngủ mà mọi người thường phàn nàn. Hãy tự hỏi mình những câu hỏi này, nếu bạn đánh dấu vào một vài ô trong số này, điều đó có thể giúp chỉ ra rằng chứng mất ngủ đang khiến bạn mất ngủ vào ban đêm:
- Bạn có Trằn trọc, khó đi vào giấc ngủ không ?
Bạn có cảm thấy mình chỉ ngủ chập chờn, không sâu giấc hay không ?
- Bạn có thường xuyên thức giấc vào ban đêm không ?
- Bạn có bị mộng du/ miên hành (đi, hoạt động trong khi ngủ) không ?
- Bạn có thường xuyên thức dậy quá sớm không ?
- Bạn cảm thấy không được khỏe khoắn sau một đêm ngủ ?
- Bạn có cảm thấy mệt mỏi hoặc buồn ngủ vào ban ngày không ?
- Bạn có cảm thấy cáu kỉnh, chán nản hoặc căng thẳng, lo lắng không ?
- Bạn gặp khó khăn trong việc chú ý, tập trung vào nhiệm vụ hoặc ghi nhớ mọi thứ ?
- Bạn có thấy giảm cân hoặc Tăng cân một cách bất thường không ?
- bạn có cảm giác buồn chán, mất hứng thú, thậm chí có ý tưởng muốn chết…không ?
3. Nguyên nhân gây rối loạn giấc ngủ
3.1. Những nguyên nhân sinh lý dẫn đến rối loạn giác ngủ
Điều trị chứng mất ngủ có thể giúp bạn hướng tới một cuộc sống thú vị hơn, tràn đầy năng lượng hơn. Nhưng trước tiên, bạn cần xác định lý do khiến mình mất ngủ, sau đó bạn sẽ có thể tìm ra lý do tại sao bạn không có được giấc ngủ ngon mà bạn cần và xứng đáng. Lo lắng về việc không thể ngủ được và cách đối mặt với ngày mới (sau khi ngủ quá ít) là những vấn đề thường gặp ở những người bị mất ngủ tái phát.
Thói quen ngủ kém có góp phần gây ra chứng mất ngủ của bạn không? Dưới đây là một số thói quen xấu có thể cản trở giấc ngủ ngon:
- Bỏ qua đồng hồ sinh học của cơ thể và thức quá giờ đi ngủ bình thường
- Ngủ bù vào cuối tuần để bù lại giấc ngủ đã mất trong tuần
- Ở trong nhà cả ngày không được tiếp xúc với ánh sáng tự nhiên
- Không tập thể dục thường xuyên trong ngày
- Ngủ trưa và dự kiến sẽ ngủ với thời lượng như vậy vào ban đêm
- Uống cà phê hoặc đồ uống có chứa caffeine sau bữa trưa
- Nicotine trong các sản phẩm thuốc lá là một chất kích thích khác có thể cản trở giấc ngủ.
- Xem TV, sử dụng máy tính, điện thoại hoặc máy tính bảng trên giường
- Có một cuộc thảo luận sôi nổi hoặc tranh cãi vào buổi tối muộn
- Tập thể dục mạnh ngay trước khi đi ngủ (ngoại trừ quan hệ tình dục!)
- Cố gắng ngủ trên một chiếc giường không thoải mái
3.2. Những nguyên nhân bệnh lý dẫn đến chứng rối loạn giấc ngủ
- Thường gặp nhất là các Stress (sang chấn tâm lý, sang chấn tâm thần): do gặp nhiều áp lực về học tập, công việc và cuộc sống… khiến người bệnh luôn suy nghĩ Căng thẳng, buồn phiền, lo lắng, sợ hãi…
Căng thẳng có thể khiến tâm trí bạn trở nên cảnh giác cao độ, khiến bạn khó thư giãn đủ để chìm vào giấc ngủ. Đây là một trong những nguyên nhân gây mất ngủ phổ biến nhất. Bạn cũng có thể thức dậy vào ban đêm và tâm trí đòi hỏi bạn phải chú ý đến một hoặc nhiều vấn đề căng thẳng đó. Bạn sẽ bị chi phối quá mức và rất dễ khiến vấn đề trở nên trầm trọng hơn...
- Các bệnh về rối loạn tâm thần: Hoang tưởng, ảo giác, kích động, loạn thần tuổi già, lạm dụng chất ma túy/rượu, trầm cảm…
- Tác dụng phụ khi sử dụng một số thuốc, dược phẩm có thể góp phần gây ra chứng mất ngủ
- Có các vấn đề về bệnh cơ thể gây mất ngủ:
+ Người tuần hoàn máu kém, thiếu máu não, suy nhược cơ thể, tiểu đường, Các cơn đau mãn tính: viêm khớp, đau lưng, đau nửa đầu, ung thư…
+ Mất ngủ ở tuổi già do những thay đổi trong hoạt động, thay đổi hình thái ngủ, đau mạn tính, thay đổi về sức khoẻ, sử dụng nhiều loại thuốc hơn… Rối loạn giấc ngủ thường gặp ở nam giới và phụ nữ trên 65 tuổi.
+ Chứng ngưng thở khi ngủ, khi không khí ngừng lưu thông vào phổi của bạn trong 10 giây hoặc lâu hơn, nghĩa là bạn thực sự ngừng thở. Chứng ngưng thở khi ngủ thường xảy ra nhất do đường thở bị tắc nghẽn hoặc tắc nghẽn một phần khi bạn ngủ, điều này có thể dẫn đến ngáy và thức giấc thường xuyên.
Ngưng thở khi ngủ, ngáy và nghiến răng cũng có thể là nguyên nhân gây mất ngủ. Ngáy là một hành vi rất phổ biến, không chỉ ảnh hưởng đến giấc ngủ của bạn mà còn ảnh hưởng đến giấc ngủ của bạn tình. Người càng lớn tuổi và càng béo phì thì càng có nhiều khả năng ngáy. Đàn ông có khả năng ngáy cao gấp đôi so với phụ nữ. Ngáy thường là dấu hiệu của chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn, một tình trạng có thể gây ra những hậu quả khác cho sức khỏe của bạn
+ Bệnh viêm loét dạ dày tá tràng, trào ngược dạ dày… có thể khiến các chất trong dạ dày trào ngược lên thực quản khi bạn nằm, gây đau, ợ chua và đôi khi có mùi vị khó chịu trong miệng.
+ Đau, đặc biệt là đau mãn tính. Điều này có thể là nguyên nhân khá phổ biến gây mất ngủ ở những người mắc các bệnh cơ thể khác.
+ Do di truyền
4. Hậu quả của chứng rối loạn giấc ngủ
- Một người trong độ tuổi trưởng thành cần ngủ trung bình từ 7-8 tiếng mỗi ngày. Mỗi giấc ngủ tốt cần chất lượng đủ sâu, liền mạch thì khi ngủ dậy sẽ có cảm giác thoải mái, tràn đầy năng lượng. Giấc ngủ tốt sẽ giúp não thư giãn, phục hồi và tái tạo hoạt động bình thường. Nếu ngủ không đủ giấc, người bệnh sẽ luôn cảm thấy lờ đờ, mệt mỏi, khó tập trung, hay quên, dễ cáu kỉnh... Bên cạnh đó nếu tình trạng xuất hiện trong thời gian dài thì người bệnh còn có thể gặp khó khăn khi đưa ra quyết định, hay lo lắng, nguy cơ bị trầm cảm cao….
- Nếu không chữa trị kịp thời chứng rối loạn giấc ngủ thì sẽ dẫn đến rất nhiều vấn đề sức khỏe như:
+ Cơ thể suy nhược, mệt mỏi, gầy yếu…
+ Thiếu tập trung, lờ đờ, phản xạ kém…
+ Học tập sa sút, làm việc không hiệu quả…
+ Lo âu, trầm cảm, mất quan tâm thích thú, chán đời, muốn chết…
+ Tăng nguy cơ mắc bệnh mãn tính: bệnh đau dạ dày, bệnh tăng huyết áp, bệnh tim…
5. Phân loại chứng rối loạn giấc ngủ
Mất ngủ là chứng rối loạn giấc ngủ thường gặp nhất, có đến 10 - 15% dân số trên thế giới gặp phải tình trạng này ít nhất 1 lần trong đời.
5.1. Mất ngủ tạm thời
Đây là tình trạng rối loạn giấc ngủ chỉ xảy ra trong thời gian ngắn từ vài đêm đến vài tuần.
5.2. Mất ngủ cấp tính
Nếu bạn bị mất ngủ dưới 3 tháng và bạn biết được nguyên nhân gây mất ngủ thì được gọi là mất ngủ cấp tính.
Nguyên nhân thường gặp: lo lắng, tiếng ồn, ánh sáng mạnh, lệch múi giờ, chuyển ca làm ngày/đêm… (khi nguyên nhân chính được giải quyết thì tình trạng rối loạn giấc ngủ của bạn sẽ được ổn định!)
5.3. Mất ngủ thứ phát
Mất ngủ thứ phát có thể do:
- Bệnh rối loạn tâm thần như rối loạn lo âu, trầm cảm, hưng cảm, hoang tưởng, ảo giác rối loạn nhân cách, rối loạn ám ảnh - xung động và rối loạn hoảng sợ …
- Nguyên nhân bệnh lý thực thể gây đau đớn, ảnh hưởng đến giấc ngủ như: Loét dạ dày tá tràng, viêm khớp, tiểu rắt, tiểu buốt, tiểu nhiều lần, u tuyến tiền liệt, viêm phế quản, hen suyễn, cường giáp, tiểu đường, bệnh lý thần kinh, tim mạch…
- Ngoài ra, mất ngủ có thể là hậu quả của tình trạng lạm dụng rượu bia/ma túy, một số thuốc và chất kích thích gây hại như: thuốc chống trầm cảm, thuốc lá, coffee ,…
Rượu làm tăng giấc ngủ, nhưng nhìn chung sử dụng rượu làm chất lượng giấc ngủ nghèo nàn đi, đặc trưng bởi hay thức giấc, dậy sớm.
Phụ thuộc rượu thường phối hợp với mất ngủ mãn tính thậm trí cả khi bệnh nhân uống rượu trước khi đi ngủ. Sử dụng rượu kéo dài làm cho giấc ngủ ngắn lại, bị gián đoạn nhiều lần. Trong trường hợp lạm dụng rượu nặng có thể gây ra nhiều pha thức - ngủ xảy ra trong ngày.
Bệnh nhân nghiện rượu có thể có ngủ nhiều, xảy ra sau khi ngộ độc rượu, trong một giai đoạn ngắn sau khi cai hoặc sau khi có sảng. Hơn nữa, các rối loạn cận giấc ngủ như đái dầm, hoảng hốt trong đêm, ác mộng, ngáy, miên hành thường gặp trong bệnh nhân nghiện rượu. Như vậy, bệnh nhân nghiện rượu có thể gặp bất kỳ một loại rối loạn giấc ngủ nào như mất ngủ, ngủ nhiều, cận giấc ngủ hoặc rối loạn nhịp thức ngủ trong ngày.
5.4. Mất ngủ mạn tính
Đây là tình trạng khó đi vào giấc ngủ ban đêm, trằn trọc và lặp đi lặp lại nhiều lần. Khi tình trạng này diễn ra từ 3 đêm mỗi tuần trở lên và kéo dài ít nhất 3 tháng thì được coi là mất ngủ mạn tính. Những người gặp chứng mất ngủ thường có tình trạng mệt mỏi cả về thể chất và tinh thần (do cơ thể không được nghỉ ngơi và phục hồi hoàn toàn khi ngủ), thường cảm thấy buồn ngủ quá mức vào ban ngày. nghiêm trọng hơn thì người mắc chứng mất ngủ có thể bị suy giảm trí nhớ, suy giảm nhận thức trong khi đang thức.
5.5. Hội chứng ngừng thở khi ngủ
Đây được xem là một dạng rối loạn giấc ngủ khiến người bệnh bị tắc nghẽn đường thở trên, mỗi khi đi ngủ. Với hội chứng ngừng thở khi ngủ, người bệnh có thay đổi nhịp thở bất thường trong khi ngủ. Khi đi vào giấc ngủ, thanh quản sẽ hẹp lại khiến cho không khí lưu thông qua vùng hầu họng khó khăn hơn và người bệnh có hiện tượng ngáy. Trong đó, người bệnh ngừng thở từ 10-30s và nó thường lặp đi lặp lại nhiều lần gây ảnh hưởng đến giấc ngủ, thậm trí có thể gây nguy hiểm đến tính mạng nhất là ở người cao tuổi có nhiều bệnh nền.
Tuy nhiên, sau khi tỉnh dậy người bệnh hoàn toàn không nhớ gì về tình trạng này. Tương tự như các chứng rối loạn giấc ngủ ở trên, người bệnh cũng gặp tình trạng uể oải, buồn ngủ quá mức cũng như suy giảm nhận thức vào ban ngày.
5.6. Hội chứng ngủ ngáy
Ngủ ngáy là phổ biến trong rối loạn giấc ngủ liên quan đến hô hấp, chúng được đặc trưng bởi sự lặp lại tiếng ngáy trong khi ngủ. Ngáy là một đặc trưng ở người lớn có rối loạn cấu trúc dường hô hấp, họ thường là những người có cân nặng quá cao.
Tỷ lệ rối loạn giấc ngủ liên quan đến hô hấp là 1% - 10% ở người lớn, nhưng có thể cao hơn ở người cao tuổi.
5.7. Miên hành (Mộng du)
Bệnh mất ngủ giả hay còn được gọi với cái tên Parasomnias là một loại rối loạn giấc ngủ khá phổ biến. Với người mắc bệnh Parasomnias thường có những hành vi bất thường cả khi đi vào giấc ngủ hoặc trong giấc ngủ.
Được biết đến nhiều nhất với chứng mất ngủ giả là Miên hành (Mộng du). Khi bị Mộng du, người bệnh thường có những hành động như đi lại, nói chuyện, rên rỉ,… trong giấc ngủ. Đây được xem là dấu hiệu thường xảy ra ở trẻ em.
Chứng miên hành là trạng thái ý thức biến đổi đặc biệt, trong đó hiện tượng ngủ và thức kết hợp với nhau. Trong cơn bệnh nhân ngồi dậy khỏi giường và đi lại, thường xảy ra vào 1/3 đầu giấc ngủ ban đêm, biểu hiện trạng thái nhận thức, tính phản ứng, và kỹ năng vận động ở mức thấp. Lúc thức và sáng hôm sau, bệnh nhân không nhớ lại được sự kiện này. Tiêu chuẩn:
- Triệu chứng ưu thế là một hoặc nhiều cơn đứng dậy, đi ra khỏi giường, đi lại thường xảy ra trong khoảng 1/3 đầu của giấc ngủ đêm.
Trong cơn bệnh nhân có bộ mặt ngây dại, cố định, không đáp ứng một cách tương đối với người khác muốn thay đổi trạng thái hoặc muốn tiếp xúc với họ, và khó khăn lắm mới thức tỉnh bệnh nhân được.
Khi thức dậy hoặc sau cơn hoặc sáng hôm sau bệnh nhân không nhớ sự kiện này.
Bệnh nhân đi trong trạng thái vắng ý thức hoàn toàn. Bệnh nhân ngồi dậy, có thể có những vận động phức tạp như đi, mặc quần áo, nói, la hét thậm trí lái xe. Các hành vi thường kết thúc khi bệnh nhân thức dậy sau vài phút rối loạn ý thức. Hay gặp hơn, bệnh nhân quay lại giường và ngủ tiếp.
Miên hành thường bắt đầu ở 1/3 đầu của đêm. Nếu tỉnh dậy trong giai đoạn này (hoặc sáng hôm sau), bệnh nhân chỉ nhớ lại một số chi tiết hạn chế những gì xảy ra trong giai đoạn.
Tỷ lệ miên hành ở trẻ em là 10%-30%, tỷ lệ này ở người lớn là 1%-7%. Cơn đầu tiên hay gặp ở lứa tuổi 4 - 8. Đỉnh cao xảy ra ở tuổi 12. Miên hành ở trẻ em thường tự hết khi đến tuổi vị thành niên. Nhưng hầu hết các trường hợp, miên hành kéo dài trong vài năm.
Không có bằng chứng về một rối loạn tâm thần thực tổn hoặc bệnh cơ thể.
5.8. Hoảng sợ khi ngủ
Hoảng sợ khi ngủ hay hoảng sợ ban đêm là những cơn hoảng sợ và sợ hãi tột độ về ban đêm kết hợp với phát âm to, vận động nhanh, và có hoạt động thần kinh tự trị tăng cao (mạch nhanh, thở gấp, đồng tử giãn, vã mồ hôi…).
Trong cơn hoảng sợ khi ngủ Bệnh nhân ngồi dậy và đứng dậy, kêu thét một cách sợ hãi, Các cơn tái diễn điển hình kéo dài 1 - 10 phút, thường xảy ra trong 1/3 đầu của giấc ngủ đêm, đôi khi lao ra cửa sổ như cố gắng chạy trốn. Lúc thức giấc bệnh nhân thường không nhớ những gì xảy ra.
Không có bằng chứng về bệnh cơ thể.
5.9. Chứng ngủ nhiều tiên phát
Nhiều người cho rằng, ngủ nhiều không phải là dấu hiệu của chứng rối loạn giấc ngủ. Tuy nhiên ở nhiều bệnh nhân thời gian ngủ đêm và ngủ ngày nhiều nhưng vẫn thường xuyên ở trong trạng thái buồn ngủ, ngủ gà ngủ gật,… Tình trạng này ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe tinh thần và hiệu quả làm việc, học tập trong ngày.
Ngủ nhiều tiên phát được chẩn đoán khi không tìm ra nguyên nhân gây ngủ nhiều, kéo dài trong ít nhất 1 tháng. Bệnh nhân có thời gian thức ngủ bình thường, không than phiền về chất lượng giấc ngủ, buồn ngủ và khó khăn khi thức giấc. Ngủ nhiều được chẩn đoán khi kéo dài ít nhất 3 ngày, xảy ra vài lần trong năm trong ít nhất 2 năm.
Đặc điểm nhấn mạnh ngủ nhiều tiên phát là kéo dài thời gian ngủ trong ngày, diễn ra hầu như hàng ngày. Ngủ quá nhiều phải đủ nặng để gây ra các triệu chứng khó chịu, ảnh hưởng đến các chức năng nghề nghiệp, xã hội và các chức năng quan trọng khác. Bệnh nhân ngủ nhiều thường ngủ 8 - 12 giờ mỗi ngày và thường khó thức dậy vào buổi sáng. Chất lượng của giấc ngủ ban đêm là bình thường.
Theo DSM IV, tỷ lệ ngủ nhiều ở Mỹ là khoảng 5% - 10% số người có rối loạn giấc ngủ gặp trong lâm sàng. Trong nhân dân, tỷ lệ ngủ nhiều là 0,5% - 5% người lớn.
Ngủ nhiều thường bắt đầu ở tuổi từ 15 - 30 tiến triển mãn tính và bền vững nếu không được điều trị
Mất ngủ là rối loạn giấc ngủ dễ nhận biết hơn, còn tình trạng ngủ nhiều này thường không được biết đến và quan tâm đến, gây khó khăn trong chản đoán và điều trị.
5.10. Chứng ngủ rũ
Chứng ngủ rũ hay còn được gọi với cái tên khoa học Narcolepsy. Với những người gặp phải chứng ngủ rũ, dù đã ngủ nghỉ đầy đủ vào đêm trước nhưng sáng hôm sau vẫn luôn trong trạng thái buồn ngủ quá mức.
Narcolepsy được xem là một bệnh mãn tính, chứng bệnh này thường gặp ở nam giới tuổi vị thành niên, gây ngủ nhiều và có thể dẫn đến mất trương lực cơ bất ngờ trong thời gian ngắn. Narcolepsy và cơn mất trương lực cơ có thể xảy ra ở bệnh nhân chấn thương sọ não, viêm não, u vùng não thất ba và thân não trên,…
Tỷ lệ của chứng ngủ rũ là 0,02% - 0,16% ở người lớn, giống nhau giữa nam và nữ. Ngủ lịm thường khởi phát trước tuổi 30. Ngủ lịm thường tiến triển bền vững theo thời gian và được cải thiện khi điều trị.
Mắc chứng ngủ rũ khi rối loạn giấc ngủ
5.11. Thiếu ngủ
Ở những người làm việc quá nhiều hoặc giờ giấc làm việc bất thường như trực gác, làm việc ca đêm, phụ nữ mới sinh con, người thân bị bệnh,… Cơ thể thiếu ngủ và mệt mỏi thường khiến họ ngủ li bì những giấc dài nhưng cơ thể vẫn mệt mỏi, ngủ gật trong ngày.
5.12. Rối loạn giấc ngủ do Thuốc
Một số thuốc điều trị có thể dẫn đến rối loạn giấc ngủ ngủ nhiều như: thuốc ngủ, thuốc chống trầm cảm, thuốc chống loạn thần, thuốc giãn cơ, thuốc chống động kinh,… Chứng rối loạn giấc ngủ có thể do tác dụng phụ của thuốc.
5.13. Rối loạn giấc ngủ nhịp sinh học
Rối loạn giấc ngủ nhịp sinh học hàng ngày là mất phù hợp giữa muốn ngủ và thời gian ngủ thực tế. Bệnh nhân than phiền rằng họ mất ngủ lúc muốn ngủ nhưng lại buồn ngủ, ngủ nhiều vào lúc khác gây ảnh hưởng đến các chức năng nghề nghiệp, xã hội và các chức năng quan trọng khác.
Rối loạn này có thể là nội sinh hoặc có nguồn gốc thực tổn, phụ thuộc vào sự tham gia tương đối của yếu tố tâm lý hoặc yếu tố thực tổn. Những cá nhân có rối loạn nhịp thức ngủ, thường kết hợp với rối loạn nhân cách và rối loạn cảm xúc.
Rối loạn giấc ngủ nhịp sinh học hay còn được gọi với cái tên khoa học Circadian là tình trạng người bệnh khó đi vào giấc ngủ, thức dậy trong chu kì ngủ, thức dậy sớm nhưng không thể ngủ trở lại,…
Rối loạn giấc ngủ nhịp sinh học bao gồm nhiều loại như:
+ Rối loạn giai đoạn ngủ muộn
+ Rối loạn giấc ngủ khi làm việc theo ca
+ Di chuyển bằng máy bay đến vùng thay đổi múi giờ
+ Nhịp điệu ngủ - thức không đều
+ Ngủ ngày - thức đêm
+ Ngủ quá mức vô căn
+ Hội chứng người đẹp ngủ
+ Chứng tê liệt trong giấc ngủ
6. Điều trị rối loạn giấc ngủ
Để điều trị rối loạn giấc ngủ, tốt nhất là người bệnh nên đến các cơ sở Khám chữa bệnh uy tín như là Bệnh viện chuyên khoa Tâm thần (hoặc cơ sở KCB đa khoa/ nếu là mất ngủ do các bệnh cơ thể), để được khám bệnh cũng như được tư vấn, hướng dẫn phác đồ điều trị phù hợp, tốt nhất với từng người bệnh. Người bệnh không nên tự điều trị tại nhà bằng những cách theo “ kinh nghiệm” hoặc “ người ta bảo thế ? ”…thường là sẽ không có hiệu quả hoặc phản tác dụng, đôi khi gây hại, hậu quả nghiêm trọng…
6.1. Các biện pháp đơn giản, thông thường giúp bạn ngủ ngon hơn
6.1.1. Tập thói quen đi ngủ đúng giờ mỗi ngày (và thức dậy cũng đúng giờ, không nằm cố): sẽ giúp bạn tạo ra nhịp sinh học của chính mình và bạn sẽ thấy buồn ngủ vào đúng đã định như một thói quen.
Nên tạo thói quen đi ngủ sớm trước 11 giờ đêm, ngủ đủ 7 - 8 giờ trong ngày. Trước khi đi ngủ nên dành 30 phút để thư giãn tinh thần, không nên suy nghĩ về công việc, học tập hay các vấn đề cuộc sống chưa giải quyết được trong thời gian chờ ngủ.
6.1.2. Chuẩn bị phòng ngủ tốt: Chọn một cái nệm tốt để ngủ cho thỏa mái. Nhiệt độ phòng thích hợp (với từng người) để không quá nóng hay quá lạnh. Môi trường ngủ cần tối và yên tĩnh nó sẽ giúp cho bạn dễ có được giấc ngủ ngon.
6.1.3. Giường ngủ chỉ là chỗ "thư giãn" của bạn: Nó nên chỉ được sử dụng cho 2 mục đích: ngủ và “ thư giãn”. Do vậy, đừng dùng phòng ngủ để xem TV, điện thoại, làm việc hay chơi với các thiết bị điện tử. Nhất là phải tránh nghĩ, tránh nói về những chuyện bực dọc khó chịu khác…..
6.1.4. Tập thư giãn tinh thần: Tập các bài tập thư giãn trước khi đi ngủ có thể giúp bạn thoải mái và dễ ngủ. Các kỹ thuật thiền mang lại nhiều lợi ích về sức khỏe như giảm căng thẳng, cải thiện hệ thống miễn dịch của cơ thể cũng như giúp bạn tăng được độ tập trung.
6.1.5. Không ngủ nhiều vào ban ngày
6.1.6. Tập thể dục đều đặn vào buổi sáng
6.1.7. Tắm nước ấm trước khi đi ngủ khoảng 20 phút
6.1.8. Hạn chế kích thích tinh thần gây khó ngủ như: nghe nhạc quá to, xem phim hành động,…
6.1.9. Nếu bạn thấy mệt mỏi, hãy đi ngủ: Lắng nghe để biết khi nào cơ thể mình "đòi" đi ngủ. Buồn ngủ là dấu hiệu cho biết cơ thể bạn đã sẵn sàng để ngủ. Đùng cố thức nữa khi đã cảm thấy mệt mỏi hay buồn ngủ. ngược lại, Bạn sẽ được ngon giấc hơn khi chờ đến khi buồn ngủ để đi ngủ (thay vì cố vào nằm khi mà chưa thực sự buồn ngủ).
6.1.10. Không hút thuốc hay uống rượu bia trước khi ngủ: Rượu và thuốc lá có thể giúp bạn cảm thấy thư giãn nhưng thực ra thuốc lá là một chất kích thích còn rượu bia có thể làm đảo lộn giấc ngủ của bạn. Nó cũng là lí do làm bạn phải thức dậy để đi vệ sinh thường xuyên nên giấc ngủ sẽ bị giảm chất lượng.
6.1.11. Hãy suy nghĩ tích cực: Luôn giữ tâm lý thoải mái, không lo âu, muộn phiền trước khi đi ngủ. Tránh đi ngủ với các suy nghĩ tiêu cực trong đầu hoặc quá lo lắng về việc nào đó. Bạn có thể thử giải toả tâm lý trước lúc đi ngủ bằng cách lập danh sách việc cần làm cho ngày hôm sau, điều này sẽ rất hữu dụng nếu bạn là người hay lo nghĩ trên giường vào ban đêm.
6.1.12. Hạn chế xem đồng hồ: Chỉ dùng đồng hồ cho việc báo thức. Việc xem đồng hồ khi thức giấc nửa đêm sẽ ảnh hưởng đến nhịp sinh học của bạn, khiến bạn khó ngủ tiếp hơn…
6.1.13. Nếu không ngủ được thì nên ra khỏi giường: Nếu nằm hoài (khoảng 20 phút) mà không ngủ thì nên ngồi dậy, ra khỏi phòng và tìm các hoạt động giải trí thư giãn khác như đọc sách, nghe nhạc... Không nên sử dụng các thiết bị có màn hình để giải trí vì ánh sáng xanh từ các thiết bị này có thể ảnh hưởng đến đồng hồ sinh học của bạn. Giải trí với các hoạt động không "điện tử" như vậy cho đến khi nào bạn buồn ngủ thì hãy vào lại giường ngủ.
6.2. Cách điều trị rối loạn giấc ngủ bằng phương pháp thư giãn tâm lý
Thư giãn chắc chắn là một trong những cách điều trị rối loạn giấc ngủ bạn nhất định nên áp dụng. Bởi chúng ta thường khó đi vào giấc ngủ do luôn lo nghĩ về những vấn đề chưa giải quyết xong (stress). Tuy nhiên, bạn hãy tạm gác mọi việc qua một bên, thư giãn bằng một vài hoạt động như tập thở khí công, yoga, thư giãn luyện tập...
Ở những người trẻ và có sức khỏe bình thường, rối loạn giấc ngủ không nghiêm trọng thường được cải thiện tốt với biện pháp thư giãn tâm lý này. Kể cả những người bị mất ngủ lâu năm, thư giãn tinh thần, giải tỏa căng thẳng,… cũng giúp cải thiện giấc ngủ của bạn.
6.3. Cách điều trị rối loạn giấc ngủ bằng chế độ dinh dưỡng lành mạnh
Rối loạn giấc ngủ nên ăn gì ? Đây chắc hẳn là câu hỏi nhiều người bệnh thắc mắc vì dinh dưỡng là một phần vô cùng quan trọng giúp người bệnh cải thiện tình trạng giấc ngủ.
Để phòng ngừa và hỗ trợ điều trị rối loạn giấc ngủ, bạn nên ăn đa dạng các loại rau và trái cây, hạn chế ăn các thực phẩm không lành mạnh như đồ chiên rán nhiều dầu mỡ, thức ăn có nhiều đường, rượu bia và đồ uống có cồn, hạn chế các chất kích thích như coffee, thuốc lá, ớt, hạt tiêu… Đặc biệt, bạn không nên ăn quá nhiều vào bữa tối các loại thực phẩm có hàm lượng carbohydrate cao vì các thực phẩm chứa chất này làm giảm thời gian ngủ sâu và khiến bạn rối loạn giấc ngủ.
Bổ sung rau củ quả cho người mắc chứng rối loạn giấc ngủ
6.4. Cách điều trị rối loạn giấc ngủ bằng cách thực hiện chế độ sinh hoạt lành mạnh
Đối với những bệnh nhân mắc chứng rối loạn giấc ngủ, bạn nên thực hiện lịch trình đi ngủ đúng giờ, đều đặn một cách nghiêm túc. Tránh việc sử dụng thiết bị điện tử trước khi đi ngủ vì ánh sáng xanh có thể ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ của bạn. Hạn chế sử dụng thiết bị điện tử 30 phút trước khi ngủ để có thể dễ dàng đi vào giấc ngủ hơn.
6.5. Cách điều trị rối loạn giấc ngủ bằng cách tập luyện thể dục
Tập luyện thể dục đem lại rất nhiều lợi ích cho cả sức khỏe thể chất lẫn sức khỏe tinh thần với mỗi người. Tùy vào nhu cầu cũng như sở thích cá nhân bạn có thể lựa chọn các loại hình luyện tập khác nhau. Bạn có thể luyện tập các loại hình như đi bộ, yoga, khí công… Tập luyện thể dục luôn được xem là cách chữa rối loạn giấc ngủ vô cùng hiệu quả.
Luyện tập thể dục thường xuyên sẽ giúp bạn tăng sức khoẻ và cải thiện chất lượng giấc ngủ. Nhưng hãy nhớ không tập thể dục trong vòng bốn giờ trước khi đi ngủ vì như vậy có thể khiến bạn bị đau cơ hoặc tăng hormone hưng phấn làm rối loạn giấc ngủ.
6.6. Dùng thuốc điều trị rối loạn giấc ngủ
Điều trị rối loạn giấc ngủ bằng thuốc được xem là cách điều trị rối loạn giấc ngủ khá quan trọng, cơ bản và phổ biến. Những người bệnh phải điều trị rối loạn giấc ngủ bằng thuốc cần đến Bệnh viện chuyên khoa tâm thần hoặc đa khoa để được tư vấn, chỉ định và theo dõi dùng thuốc từ các bác sĩ chuyên khoa.
Bác sĩ chuyên khoa có thể kê thuốc điều trị rối loạn giấc ngủ như: thuốc an thần, thuốc chống trầm cảm, thuốc chữa rối loạn giấc ngủ,… Tuy nhiên cần lưu ý, tất cả các thuốc điều trị rối loạn giấc ngủ này phải sử dụng đúng theo chỉ định của bác sĩ, nếu không có thể tác dụng ngược.
6.7. Các cách điều trị rối loạn giấc ngủ khác
Ngoài ra, người bệnh cũng có thể áp dụng một số phương pháp giúp dễ dàng đi vào giấc ngủ, ngủ sâu và ngủ đủ giấc hơn:
Giấc ngủ đóng vai trò rất quan trọng đối với sức khỏe thể chất và sức khỏe tinh thần. Đôi khi bạn có thể bị khó ngủ, gián đoạn giấc ngủ hoặc mất ngủ tạm thời do một số nguyên nhân nào đó (thường gặp nhất là do các sang chấn tâm lý, sang chấn tâm thần hay còn gọi là Stress). Tuy nhiên, nếu tình trạng mất ngủ kéo dài sẽ ảnh hưởng xấu đến sức khỏe… Chúng ta cùng tìm hiểu Rối loạn giấc ngủ là gì? Nguyên nhân của rối loạn giấc ngủ ? Cách phòng, chống và chữa trị rối loạn giấc ngủ…?
1. Rối loạn giấc ngủ là gì?
Rối loạn giấc ngủ là tình trạng thay đổi thời gian, số lượng và chất lượng giấc ngủ một cách bất thường; là tình trạng người bệnh khó khăn để đi vào giấc ngủ hoặc duy trì ngủ. Rất nhiều người từng gặp phải nhiều lần tình trạng khó ngủ, ngủ không sâu giấc, ngủ ít, ngủ dễ thức giấc,… Nhiều người bị mất ngủ cũng phàn nàn về việc không cảm thấy sảng khoái khi thức dậy. mặc dù họ có thể đã ngủ cả đêm.
Tình trạng này kéo dài sẽ gây suy giảm sức khỏe thể chất, tinh thần cũng như làm giảm chất lượng cuộc sống của người bệnh, ảnh hưởng xấu đến các hoạt động nghề nghiệp, xã hội và các chức năng quan trọng khác.
Rối loạn giấc ngủ ảnh hưởng đến 30% - 35% người lớn lúc này hay lúc khác. Chứng này có thể xảy ra khi người bệnh có vấn đề stresss (lo lắng, khó chịu….); mắc bệnh tật hay đang dùng một số loại thuốc…
Khoảng 15% - 25% số người có mất ngủ tiên phát mãn tính. Mất ngủ tiên phát xảy ra độc lập với bất kỳ rối loạn cơ thể hoặc tâm thần nào. Bệnh nhân tăng hoạt động vào ban đêm và ít ngủ. Cảm giác vui vẻ hoặc u sầu quá mức làm bệnh nhân mất ngủ. Hầu hết các trường hợp mất ngủ tiên phát xuất hiện đột ngột sau khi có yếu tố tâm lý, xã hội hoặc stress. Mất ngủ tiên phát thường bền vững sau khi các nguyên nhân gây mất ngủ đã được giải quyết. Mất ngủ tiên phát thường kéo dài ít nhất 1 tháng hoặc vài tháng nhưng cũng có khi kéo dài hàng năm.
Tuy nhiên nếu bạn mất ngủ xuất phát từ các nguyên nhân từ bên ngoài như ánh sáng mạnh, chất kích thích, ngủ ở một nơi mới; lệch múi giờ hoặc do tiếng ồn (chẳng hạn như ở chung với người bị ngáy!)… … thì chưa được coi là chứng rối loạn giấc ngủ.
Rối loạn giấc ngủ không chỉ thấy ở người cao tuổi mà thời gian gần đây nó đang có xu hướng trẻ hóa do con người đang đối mặt với rất nhiều áp lực trong công việc và cuộc sống (Stress).
Bên cạnh đó, có rất nhiều người mắc chứng rối loạn giấc ngủ vẫn đang tự tìm kiếm các cách điều trị rối loạn giấc ngủ không đúng cách nên bệnh vẫn không thuyên giảm.
2. Những triệu chứng của rối loạn giấc ngủ
Dưới đây là một số dấu hiệu mất ngủ mà mọi người thường phàn nàn. Hãy tự hỏi mình những câu hỏi này, nếu bạn đánh dấu vào một vài ô trong số này, điều đó có thể giúp chỉ ra rằng chứng mất ngủ đang khiến bạn mất ngủ vào ban đêm:
- Bạn có Trằn trọc, khó đi vào giấc ngủ không ?
Bạn có cảm thấy mình chỉ ngủ chập chờn, không sâu giấc hay không ?
- Bạn có thường xuyên thức giấc vào ban đêm không ?
- Bạn có bị mộng du/ miên hành (đi, hoạt động trong khi ngủ) không ?
- Bạn có thường xuyên thức dậy quá sớm không ?
- Bạn cảm thấy không được khỏe khoắn sau một đêm ngủ ?
- Bạn có cảm thấy mệt mỏi hoặc buồn ngủ vào ban ngày không ?
- Bạn có cảm thấy cáu kỉnh, chán nản hoặc căng thẳng, lo lắng không ?
- Bạn gặp khó khăn trong việc chú ý, tập trung vào nhiệm vụ hoặc ghi nhớ mọi thứ ?
- Bạn có thấy giảm cân hoặc Tăng cân một cách bất thường không ?
- bạn có cảm giác buồn chán, mất hứng thú, thậm chí có ý tưởng muốn chết…không ?
3. Nguyên nhân gây rối loạn giấc ngủ
3.1. Những nguyên nhân sinh lý dẫn đến rối loạn giác ngủ
Điều trị chứng mất ngủ có thể giúp bạn hướng tới một cuộc sống thú vị hơn, tràn đầy năng lượng hơn. Nhưng trước tiên, bạn cần xác định lý do khiến mình mất ngủ, sau đó bạn sẽ có thể tìm ra lý do tại sao bạn không có được giấc ngủ ngon mà bạn cần và xứng đáng. Lo lắng về việc không thể ngủ được và cách đối mặt với ngày mới (sau khi ngủ quá ít) là những vấn đề thường gặp ở những người bị mất ngủ tái phát.
Thói quen ngủ kém có góp phần gây ra chứng mất ngủ của bạn không? Dưới đây là một số thói quen xấu có thể cản trở giấc ngủ ngon:
- Bỏ qua đồng hồ sinh học của cơ thể và thức quá giờ đi ngủ bình thường
- Ngủ bù vào cuối tuần để bù lại giấc ngủ đã mất trong tuần
- Ở trong nhà cả ngày không được tiếp xúc với ánh sáng tự nhiên
- Không tập thể dục thường xuyên trong ngày
- Ngủ trưa và dự kiến sẽ ngủ với thời lượng như vậy vào ban đêm
- Uống cà phê hoặc đồ uống có chứa caffeine sau bữa trưa
- Nicotine trong các sản phẩm thuốc lá là một chất kích thích khác có thể cản trở giấc ngủ.
- Xem TV, sử dụng máy tính, điện thoại hoặc máy tính bảng trên giường
- Có một cuộc thảo luận sôi nổi hoặc tranh cãi vào buổi tối muộn
- Tập thể dục mạnh ngay trước khi đi ngủ (ngoại trừ quan hệ tình dục!)
- Cố gắng ngủ trên một chiếc giường không thoải mái
3.2. Những nguyên nhân bệnh lý dẫn đến chứng rối loạn giấc ngủ
- Thường gặp nhất là các Stress (sang chấn tâm lý, sang chấn tâm thần): do gặp nhiều áp lực về học tập, công việc và cuộc sống… khiến người bệnh luôn suy nghĩ Căng thẳng, buồn phiền, lo lắng, sợ hãi…
Căng thẳng có thể khiến tâm trí bạn trở nên cảnh giác cao độ, khiến bạn khó thư giãn đủ để chìm vào giấc ngủ. Đây là một trong những nguyên nhân gây mất ngủ phổ biến nhất. Bạn cũng có thể thức dậy vào ban đêm và tâm trí đòi hỏi bạn phải chú ý đến một hoặc nhiều vấn đề căng thẳng đó. Bạn sẽ bị chi phối quá mức và rất dễ khiến vấn đề trở nên trầm trọng hơn...
- Các bệnh về rối loạn tâm thần: Hoang tưởng, ảo giác, kích động, loạn thần tuổi già, lạm dụng chất ma túy/rượu, trầm cảm…
- Tác dụng phụ khi sử dụng một số thuốc, dược phẩm có thể góp phần gây ra chứng mất ngủ
- Có các vấn đề về bệnh cơ thể gây mất ngủ:
+ Người tuần hoàn máu kém, thiếu máu não, suy nhược cơ thể, tiểu đường, Các cơn đau mãn tính: viêm khớp, đau lưng, đau nửa đầu, ung thư…
+ Mất ngủ ở tuổi già do những thay đổi trong hoạt động, thay đổi hình thái ngủ, đau mạn tính, thay đổi về sức khoẻ, sử dụng nhiều loại thuốc hơn… Rối loạn giấc ngủ thường gặp ở nam giới và phụ nữ trên 65 tuổi.
+ Chứng ngưng thở khi ngủ, khi không khí ngừng lưu thông vào phổi của bạn trong 10 giây hoặc lâu hơn, nghĩa là bạn thực sự ngừng thở. Chứng ngưng thở khi ngủ thường xảy ra nhất do đường thở bị tắc nghẽn hoặc tắc nghẽn một phần khi bạn ngủ, điều này có thể dẫn đến ngáy và thức giấc thường xuyên.
Ngưng thở khi ngủ, ngáy và nghiến răng cũng có thể là nguyên nhân gây mất ngủ. Ngáy là một hành vi rất phổ biến, không chỉ ảnh hưởng đến giấc ngủ của bạn mà còn ảnh hưởng đến giấc ngủ của bạn tình. Người càng lớn tuổi và càng béo phì thì càng có nhiều khả năng ngáy. Đàn ông có khả năng ngáy cao gấp đôi so với phụ nữ. Ngáy thường là dấu hiệu của chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn, một tình trạng có thể gây ra những hậu quả khác cho sức khỏe của bạn
+ Bệnh viêm loét dạ dày tá tràng, trào ngược dạ dày… có thể khiến các chất trong dạ dày trào ngược lên thực quản khi bạn nằm, gây đau, ợ chua và đôi khi có mùi vị khó chịu trong miệng.
+ Đau, đặc biệt là đau mãn tính. Điều này có thể là nguyên nhân khá phổ biến gây mất ngủ ở những người mắc các bệnh cơ thể khác.
+ Do di truyền
4. Hậu quả của chứng rối loạn giấc ngủ
- Một người trong độ tuổi trưởng thành cần ngủ trung bình từ 7-8 tiếng mỗi ngày. Mỗi giấc ngủ tốt cần chất lượng đủ sâu, liền mạch thì khi ngủ dậy sẽ có cảm giác thoải mái, tràn đầy năng lượng. Giấc ngủ tốt sẽ giúp não thư giãn, phục hồi và tái tạo hoạt động bình thường. Nếu ngủ không đủ giấc, người bệnh sẽ luôn cảm thấy lờ đờ, mệt mỏi, khó tập trung, hay quên, dễ cáu kỉnh... Bên cạnh đó nếu tình trạng xuất hiện trong thời gian dài thì người bệnh còn có thể gặp khó khăn khi đưa ra quyết định, hay lo lắng, nguy cơ bị trầm cảm cao….
- Nếu không chữa trị kịp thời chứng rối loạn giấc ngủ thì sẽ dẫn đến rất nhiều vấn đề sức khỏe như:
+ Cơ thể suy nhược, mệt mỏi, gầy yếu…
+ Thiếu tập trung, lờ đờ, phản xạ kém…
+ Học tập sa sút, làm việc không hiệu quả…
+ Lo âu, trầm cảm, mất quan tâm thích thú, chán đời, muốn chết…
+ Tăng nguy cơ mắc bệnh mãn tính: bệnh đau dạ dày, bệnh tăng huyết áp, bệnh tim…
5. Phân loại chứng rối loạn giấc ngủ
Mất ngủ là chứng rối loạn giấc ngủ thường gặp nhất, có đến 10 - 15% dân số trên thế giới gặp phải tình trạng này ít nhất 1 lần trong đời.
5.1. Mất ngủ tạm thời
Đây là tình trạng rối loạn giấc ngủ chỉ xảy ra trong thời gian ngắn từ vài đêm đến vài tuần.
5.2. Mất ngủ cấp tính
Nếu bạn bị mất ngủ dưới 3 tháng và bạn biết được nguyên nhân gây mất ngủ thì được gọi là mất ngủ cấp tính.
Nguyên nhân thường gặp: lo lắng, tiếng ồn, ánh sáng mạnh, lệch múi giờ, chuyển ca làm ngày/đêm… (khi nguyên nhân chính được giải quyết thì tình trạng rối loạn giấc ngủ của bạn sẽ được ổn định!)
5.3. Mất ngủ thứ phát
Mất ngủ thứ phát có thể do:
- Bệnh rối loạn tâm thần như rối loạn lo âu, trầm cảm, hưng cảm, hoang tưởng, ảo giác rối loạn nhân cách, rối loạn ám ảnh - xung động và rối loạn hoảng sợ …
- Nguyên nhân bệnh lý thực thể gây đau đớn, ảnh hưởng đến giấc ngủ như: Loét dạ dày tá tràng, viêm khớp, tiểu rắt, tiểu buốt, tiểu nhiều lần, u tuyến tiền liệt, viêm phế quản, hen suyễn, cường giáp, tiểu đường, bệnh lý thần kinh, tim mạch…
- Ngoài ra, mất ngủ có thể là hậu quả của tình trạng lạm dụng rượu bia/ma túy, một số thuốc và chất kích thích gây hại như: thuốc chống trầm cảm, thuốc lá, coffee ,…
Rượu làm tăng giấc ngủ, nhưng nhìn chung sử dụng rượu làm chất lượng giấc ngủ nghèo nàn đi, đặc trưng bởi hay thức giấc, dậy sớm.
Phụ thuộc rượu thường phối hợp với mất ngủ mãn tính thậm trí cả khi bệnh nhân uống rượu trước khi đi ngủ. Sử dụng rượu kéo dài làm cho giấc ngủ ngắn lại, bị gián đoạn nhiều lần. Trong trường hợp lạm dụng rượu nặng có thể gây ra nhiều pha thức - ngủ xảy ra trong ngày.
Bệnh nhân nghiện rượu có thể có ngủ nhiều, xảy ra sau khi ngộ độc rượu, trong một giai đoạn ngắn sau khi cai hoặc sau khi có sảng. Hơn nữa, các rối loạn cận giấc ngủ như đái dầm, hoảng hốt trong đêm, ác mộng, ngáy, miên hành thường gặp trong bệnh nhân nghiện rượu. Như vậy, bệnh nhân nghiện rượu có thể gặp bất kỳ một loại rối loạn giấc ngủ nào như mất ngủ, ngủ nhiều, cận giấc ngủ hoặc rối loạn nhịp thức ngủ trong ngày.
5.4. Mất ngủ mạn tính
Đây là tình trạng khó đi vào giấc ngủ ban đêm, trằn trọc và lặp đi lặp lại nhiều lần. Khi tình trạng này diễn ra từ 3 đêm mỗi tuần trở lên và kéo dài ít nhất 3 tháng thì được coi là mất ngủ mạn tính. Những người gặp chứng mất ngủ thường có tình trạng mệt mỏi cả về thể chất và tinh thần (do cơ thể không được nghỉ ngơi và phục hồi hoàn toàn khi ngủ), thường cảm thấy buồn ngủ quá mức vào ban ngày. nghiêm trọng hơn thì người mắc chứng mất ngủ có thể bị suy giảm trí nhớ, suy giảm nhận thức trong khi đang thức.
5.5. Hội chứng ngừng thở khi ngủ
Đây được xem là một dạng rối loạn giấc ngủ khiến người bệnh bị tắc nghẽn đường thở trên, mỗi khi đi ngủ. Với hội chứng ngừng thở khi ngủ, người bệnh có thay đổi nhịp thở bất thường trong khi ngủ. Khi đi vào giấc ngủ, thanh quản sẽ hẹp lại khiến cho không khí lưu thông qua vùng hầu họng khó khăn hơn và người bệnh có hiện tượng ngáy. Trong đó, người bệnh ngừng thở từ 10-30s và nó thường lặp đi lặp lại nhiều lần gây ảnh hưởng đến giấc ngủ, thậm trí có thể gây nguy hiểm đến tính mạng nhất là ở người cao tuổi có nhiều bệnh nền.
Tuy nhiên, sau khi tỉnh dậy người bệnh hoàn toàn không nhớ gì về tình trạng này. Tương tự như các chứng rối loạn giấc ngủ ở trên, người bệnh cũng gặp tình trạng uể oải, buồn ngủ quá mức cũng như suy giảm nhận thức vào ban ngày.
5.6. Hội chứng ngủ ngáy
Ngủ ngáy là phổ biến trong rối loạn giấc ngủ liên quan đến hô hấp, chúng được đặc trưng bởi sự lặp lại tiếng ngáy trong khi ngủ. Ngáy là một đặc trưng ở người lớn có rối loạn cấu trúc dường hô hấp, họ thường là những người có cân nặng quá cao.
Tỷ lệ rối loạn giấc ngủ liên quan đến hô hấp là 1% - 10% ở người lớn, nhưng có thể cao hơn ở người cao tuổi.
5.7. Miên hành (Mộng du)
Bệnh mất ngủ giả hay còn được gọi với cái tên Parasomnias là một loại rối loạn giấc ngủ khá phổ biến. Với người mắc bệnh Parasomnias thường có những hành vi bất thường cả khi đi vào giấc ngủ hoặc trong giấc ngủ.
Được biết đến nhiều nhất với chứng mất ngủ giả là Miên hành (Mộng du). Khi bị Mộng du, người bệnh thường có những hành động như đi lại, nói chuyện, rên rỉ,… trong giấc ngủ. Đây được xem là dấu hiệu thường xảy ra ở trẻ em.
Chứng miên hành là trạng thái ý thức biến đổi đặc biệt, trong đó hiện tượng ngủ và thức kết hợp với nhau. Trong cơn bệnh nhân ngồi dậy khỏi giường và đi lại, thường xảy ra vào 1/3 đầu giấc ngủ ban đêm, biểu hiện trạng thái nhận thức, tính phản ứng, và kỹ năng vận động ở mức thấp. Lúc thức và sáng hôm sau, bệnh nhân không nhớ lại được sự kiện này. Tiêu chuẩn:
- Triệu chứng ưu thế là một hoặc nhiều cơn đứng dậy, đi ra khỏi giường, đi lại thường xảy ra trong khoảng 1/3 đầu của giấc ngủ đêm.
Trong cơn bệnh nhân có bộ mặt ngây dại, cố định, không đáp ứng một cách tương đối với người khác muốn thay đổi trạng thái hoặc muốn tiếp xúc với họ, và khó khăn lắm mới thức tỉnh bệnh nhân được.
Khi thức dậy hoặc sau cơn hoặc sáng hôm sau bệnh nhân không nhớ sự kiện này.
Bệnh nhân đi trong trạng thái vắng ý thức hoàn toàn. Bệnh nhân ngồi dậy, có thể có những vận động phức tạp như đi, mặc quần áo, nói, la hét thậm trí lái xe. Các hành vi thường kết thúc khi bệnh nhân thức dậy sau vài phút rối loạn ý thức. Hay gặp hơn, bệnh nhân quay lại giường và ngủ tiếp.
Miên hành thường bắt đầu ở 1/3 đầu của đêm. Nếu tỉnh dậy trong giai đoạn này (hoặc sáng hôm sau), bệnh nhân chỉ nhớ lại một số chi tiết hạn chế những gì xảy ra trong giai đoạn.
Tỷ lệ miên hành ở trẻ em là 10%-30%, tỷ lệ này ở người lớn là 1%-7%. Cơn đầu tiên hay gặp ở lứa tuổi 4 - 8. Đỉnh cao xảy ra ở tuổi 12. Miên hành ở trẻ em thường tự hết khi đến tuổi vị thành niên. Nhưng hầu hết các trường hợp, miên hành kéo dài trong vài năm.
Không có bằng chứng về một rối loạn tâm thần thực tổn hoặc bệnh cơ thể.
5.8. Hoảng sợ khi ngủ
Hoảng sợ khi ngủ hay hoảng sợ ban đêm là những cơn hoảng sợ và sợ hãi tột độ về ban đêm kết hợp với phát âm to, vận động nhanh, và có hoạt động thần kinh tự trị tăng cao (mạch nhanh, thở gấp, đồng tử giãn, vã mồ hôi…).
Trong cơn hoảng sợ khi ngủ Bệnh nhân ngồi dậy và đứng dậy, kêu thét một cách sợ hãi, Các cơn tái diễn điển hình kéo dài 1 - 10 phút, thường xảy ra trong 1/3 đầu của giấc ngủ đêm, đôi khi lao ra cửa sổ như cố gắng chạy trốn. Lúc thức giấc bệnh nhân thường không nhớ những gì xảy ra.
Không có bằng chứng về bệnh cơ thể.
5.9. Chứng ngủ nhiều tiên phát
Nhiều người cho rằng, ngủ nhiều không phải là dấu hiệu của chứng rối loạn giấc ngủ. Tuy nhiên ở nhiều bệnh nhân thời gian ngủ đêm và ngủ ngày nhiều nhưng vẫn thường xuyên ở trong trạng thái buồn ngủ, ngủ gà ngủ gật,… Tình trạng này ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe tinh thần và hiệu quả làm việc, học tập trong ngày.
Ngủ nhiều tiên phát được chẩn đoán khi không tìm ra nguyên nhân gây ngủ nhiều, kéo dài trong ít nhất 1 tháng. Bệnh nhân có thời gian thức ngủ bình thường, không than phiền về chất lượng giấc ngủ, buồn ngủ và khó khăn khi thức giấc. Ngủ nhiều được chẩn đoán khi kéo dài ít nhất 3 ngày, xảy ra vài lần trong năm trong ít nhất 2 năm.
Đặc điểm nhấn mạnh ngủ nhiều tiên phát là kéo dài thời gian ngủ trong ngày, diễn ra hầu như hàng ngày. Ngủ quá nhiều phải đủ nặng để gây ra các triệu chứng khó chịu, ảnh hưởng đến các chức năng nghề nghiệp, xã hội và các chức năng quan trọng khác. Bệnh nhân ngủ nhiều thường ngủ 8 - 12 giờ mỗi ngày và thường khó thức dậy vào buổi sáng. Chất lượng của giấc ngủ ban đêm là bình thường.
Theo DSM IV, tỷ lệ ngủ nhiều ở Mỹ là khoảng 5% - 10% số người có rối loạn giấc ngủ gặp trong lâm sàng. Trong nhân dân, tỷ lệ ngủ nhiều là 0,5% - 5% người lớn.
Ngủ nhiều thường bắt đầu ở tuổi từ 15 - 30 tiến triển mãn tính và bền vững nếu không được điều trị
Mất ngủ là rối loạn giấc ngủ dễ nhận biết hơn, còn tình trạng ngủ nhiều này thường không được biết đến và quan tâm đến, gây khó khăn trong chản đoán và điều trị.
5.10. Chứng ngủ rũ
Chứng ngủ rũ hay còn được gọi với cái tên khoa học Narcolepsy. Với những người gặp phải chứng ngủ rũ, dù đã ngủ nghỉ đầy đủ vào đêm trước nhưng sáng hôm sau vẫn luôn trong trạng thái buồn ngủ quá mức.
Narcolepsy được xem là một bệnh mãn tính, chứng bệnh này thường gặp ở nam giới tuổi vị thành niên, gây ngủ nhiều và có thể dẫn đến mất trương lực cơ bất ngờ trong thời gian ngắn. Narcolepsy và cơn mất trương lực cơ có thể xảy ra ở bệnh nhân chấn thương sọ não, viêm não, u vùng não thất ba và thân não trên,…
Tỷ lệ của chứng ngủ rũ là 0,02% - 0,16% ở người lớn, giống nhau giữa nam và nữ. Ngủ lịm thường khởi phát trước tuổi 30. Ngủ lịm thường tiến triển bền vững theo thời gian và được cải thiện khi điều trị.
Mắc chứng ngủ rũ khi rối loạn giấc ngủ
5.11. Thiếu ngủ
Ở những người làm việc quá nhiều hoặc giờ giấc làm việc bất thường như trực gác, làm việc ca đêm, phụ nữ mới sinh con, người thân bị bệnh,… Cơ thể thiếu ngủ và mệt mỏi thường khiến họ ngủ li bì những giấc dài nhưng cơ thể vẫn mệt mỏi, ngủ gật trong ngày.
5.12. Rối loạn giấc ngủ do Thuốc
Một số thuốc điều trị có thể dẫn đến rối loạn giấc ngủ ngủ nhiều như: thuốc ngủ, thuốc chống trầm cảm, thuốc chống loạn thần, thuốc giãn cơ, thuốc chống động kinh,… Chứng rối loạn giấc ngủ có thể do tác dụng phụ của thuốc.
5.13. Rối loạn giấc ngủ nhịp sinh học
Rối loạn giấc ngủ nhịp sinh học hàng ngày là mất phù hợp giữa muốn ngủ và thời gian ngủ thực tế. Bệnh nhân than phiền rằng họ mất ngủ lúc muốn ngủ nhưng lại buồn ngủ, ngủ nhiều vào lúc khác gây ảnh hưởng đến các chức năng nghề nghiệp, xã hội và các chức năng quan trọng khác.
Rối loạn này có thể là nội sinh hoặc có nguồn gốc thực tổn, phụ thuộc vào sự tham gia tương đối của yếu tố tâm lý hoặc yếu tố thực tổn. Những cá nhân có rối loạn nhịp thức ngủ, thường kết hợp với rối loạn nhân cách và rối loạn cảm xúc.
Rối loạn giấc ngủ nhịp sinh học hay còn được gọi với cái tên khoa học Circadian là tình trạng người bệnh khó đi vào giấc ngủ, thức dậy trong chu kì ngủ, thức dậy sớm nhưng không thể ngủ trở lại,…
Rối loạn giấc ngủ nhịp sinh học bao gồm nhiều loại như:
+ Rối loạn giai đoạn ngủ muộn
+ Rối loạn giấc ngủ khi làm việc theo ca
+ Di chuyển bằng máy bay đến vùng thay đổi múi giờ
+ Nhịp điệu ngủ - thức không đều
+ Ngủ ngày - thức đêm
+ Ngủ quá mức vô căn
+ Hội chứng người đẹp ngủ
+ Chứng tê liệt trong giấc ngủ
6. Điều trị rối loạn giấc ngủ
Để điều trị rối loạn giấc ngủ, tốt nhất là người bệnh nên đến các cơ sở Khám chữa bệnh uy tín như là Bệnh viện chuyên khoa Tâm thần (hoặc cơ sở KCB đa khoa/ nếu là mất ngủ do các bệnh cơ thể), để được khám bệnh cũng như được tư vấn, hướng dẫn phác đồ điều trị phù hợp, tốt nhất với từng người bệnh. Người bệnh không nên tự điều trị tại nhà bằng những cách theo “ kinh nghiệm” hoặc “ người ta bảo thế ? ”…thường là sẽ không có hiệu quả hoặc phản tác dụng, đôi khi gây hại, hậu quả nghiêm trọng…
6.1. Các biện pháp đơn giản, thông thường giúp bạn ngủ ngon hơn
6.1.1. Tập thói quen đi ngủ đúng giờ mỗi ngày (và thức dậy cũng đúng giờ, không nằm cố): sẽ giúp bạn tạo ra nhịp sinh học của chính mình và bạn sẽ thấy buồn ngủ vào đúng đã định như một thói quen.
Nên tạo thói quen đi ngủ sớm trước 11 giờ đêm, ngủ đủ 7 - 8 giờ trong ngày. Trước khi đi ngủ nên dành 30 phút để thư giãn tinh thần, không nên suy nghĩ về công việc, học tập hay các vấn đề cuộc sống chưa giải quyết được trong thời gian chờ ngủ.
6.1.2. Chuẩn bị phòng ngủ tốt: Chọn một cái nệm tốt để ngủ cho thỏa mái. Nhiệt độ phòng thích hợp (với từng người) để không quá nóng hay quá lạnh. Môi trường ngủ cần tối và yên tĩnh nó sẽ giúp cho bạn dễ có được giấc ngủ ngon.
6.1.3. Giường ngủ chỉ là chỗ "thư giãn" của bạn: Nó nên chỉ được sử dụng cho 2 mục đích: ngủ và “ thư giãn”. Do vậy, đừng dùng phòng ngủ để xem TV, điện thoại, làm việc hay chơi với các thiết bị điện tử. Nhất là phải tránh nghĩ, tránh nói về những chuyện bực dọc khó chịu khác…..
6.1.4. Tập thư giãn tinh thần: Tập các bài tập thư giãn trước khi đi ngủ có thể giúp bạn thoải mái và dễ ngủ. Các kỹ thuật thiền mang lại nhiều lợi ích về sức khỏe như giảm căng thẳng, cải thiện hệ thống miễn dịch của cơ thể cũng như giúp bạn tăng được độ tập trung.
6.1.5. Không ngủ nhiều vào ban ngày
6.1.6. Tập thể dục đều đặn vào buổi sáng
6.1.7. Tắm nước ấm trước khi đi ngủ khoảng 20 phút
6.1.8. Hạn chế kích thích tinh thần gây khó ngủ như: nghe nhạc quá to, xem phim hành động,…
6.1.9. Nếu bạn thấy mệt mỏi, hãy đi ngủ: Lắng nghe để biết khi nào cơ thể mình "đòi" đi ngủ. Buồn ngủ là dấu hiệu cho biết cơ thể bạn đã sẵn sàng để ngủ. Đùng cố thức nữa khi đã cảm thấy mệt mỏi hay buồn ngủ. ngược lại, Bạn sẽ được ngon giấc hơn khi chờ đến khi buồn ngủ để đi ngủ (thay vì cố vào nằm khi mà chưa thực sự buồn ngủ).
6.1.10. Không hút thuốc hay uống rượu bia trước khi ngủ: Rượu và thuốc lá có thể giúp bạn cảm thấy thư giãn nhưng thực ra thuốc lá là một chất kích thích còn rượu bia có thể làm đảo lộn giấc ngủ của bạn. Nó cũng là lí do làm bạn phải thức dậy để đi vệ sinh thường xuyên nên giấc ngủ sẽ bị giảm chất lượng.
6.1.11. Hãy suy nghĩ tích cực: Luôn giữ tâm lý thoải mái, không lo âu, muộn phiền trước khi đi ngủ. Tránh đi ngủ với các suy nghĩ tiêu cực trong đầu hoặc quá lo lắng về việc nào đó. Bạn có thể thử giải toả tâm lý trước lúc đi ngủ bằng cách lập danh sách việc cần làm cho ngày hôm sau, điều này sẽ rất hữu dụng nếu bạn là người hay lo nghĩ trên giường vào ban đêm.
6.1.12. Hạn chế xem đồng hồ: Chỉ dùng đồng hồ cho việc báo thức. Việc xem đồng hồ khi thức giấc nửa đêm sẽ ảnh hưởng đến nhịp sinh học của bạn, khiến bạn khó ngủ tiếp hơn…
6.1.13. Nếu không ngủ được thì nên ra khỏi giường: Nếu nằm hoài (khoảng 20 phút) mà không ngủ thì nên ngồi dậy, ra khỏi phòng và tìm các hoạt động giải trí thư giãn khác như đọc sách, nghe nhạc... Không nên sử dụng các thiết bị có màn hình để giải trí vì ánh sáng xanh từ các thiết bị này có thể ảnh hưởng đến đồng hồ sinh học của bạn. Giải trí với các hoạt động không "điện tử" như vậy cho đến khi nào bạn buồn ngủ thì hãy vào lại giường ngủ.
6.2. Cách điều trị rối loạn giấc ngủ bằng phương pháp thư giãn tâm lý
Thư giãn chắc chắn là một trong những cách điều trị rối loạn giấc ngủ bạn nhất định nên áp dụng. Bởi chúng ta thường khó đi vào giấc ngủ do luôn lo nghĩ về những vấn đề chưa giải quyết xong (stress). Tuy nhiên, bạn hãy tạm gác mọi việc qua một bên, thư giãn bằng một vài hoạt động như tập thở khí công, yoga, thư giãn luyện tập...
Ở những người trẻ và có sức khỏe bình thường, rối loạn giấc ngủ không nghiêm trọng thường được cải thiện tốt với biện pháp thư giãn tâm lý này. Kể cả những người bị mất ngủ lâu năm, thư giãn tinh thần, giải tỏa căng thẳng,… cũng giúp cải thiện giấc ngủ của bạn.
6.3. Cách điều trị rối loạn giấc ngủ bằng chế độ dinh dưỡng lành mạnh
Rối loạn giấc ngủ nên ăn gì ? Đây chắc hẳn là câu hỏi nhiều người bệnh thắc mắc vì dinh dưỡng là một phần vô cùng quan trọng giúp người bệnh cải thiện tình trạng giấc ngủ.
Để phòng ngừa và hỗ trợ điều trị rối loạn giấc ngủ, bạn nên ăn đa dạng các loại rau và trái cây, hạn chế ăn các thực phẩm không lành mạnh như đồ chiên rán nhiều dầu mỡ, thức ăn có nhiều đường, rượu bia và đồ uống có cồn, hạn chế các chất kích thích như coffee, thuốc lá, ớt, hạt tiêu… Đặc biệt, bạn không nên ăn quá nhiều vào bữa tối các loại thực phẩm có hàm lượng carbohydrate cao vì các thực phẩm chứa chất này làm giảm thời gian ngủ sâu và khiến bạn rối loạn giấc ngủ.
Bổ sung rau củ quả cho người mắc chứng rối loạn giấc ngủ
6.4. Cách điều trị rối loạn giấc ngủ bằng cách thực hiện chế độ sinh hoạt lành mạnh
Đối với những bệnh nhân mắc chứng rối loạn giấc ngủ, bạn nên thực hiện lịch trình đi ngủ đúng giờ, đều đặn một cách nghiêm túc. Tránh việc sử dụng thiết bị điện tử trước khi đi ngủ vì ánh sáng xanh có thể ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ của bạn. Hạn chế sử dụng thiết bị điện tử 30 phút trước khi ngủ để có thể dễ dàng đi vào giấc ngủ hơn.
6.5. Cách điều trị rối loạn giấc ngủ bằng cách tập luyện thể dục
Tập luyện thể dục đem lại rất nhiều lợi ích cho cả sức khỏe thể chất lẫn sức khỏe tinh thần với mỗi người. Tùy vào nhu cầu cũng như sở thích cá nhân bạn có thể lựa chọn các loại hình luyện tập khác nhau. Bạn có thể luyện tập các loại hình như đi bộ, yoga, khí công… Tập luyện thể dục luôn được xem là cách chữa rối loạn giấc ngủ vô cùng hiệu quả.
Luyện tập thể dục thường xuyên sẽ giúp bạn tăng sức khoẻ và cải thiện chất lượng giấc ngủ. Nhưng hãy nhớ không tập thể dục trong vòng bốn giờ trước khi đi ngủ vì như vậy có thể khiến bạn bị đau cơ hoặc tăng hormone hưng phấn làm rối loạn giấc ngủ.
6.6. Dùng thuốc điều trị rối loạn giấc ngủ
Điều trị rối loạn giấc ngủ bằng thuốc được xem là cách điều trị rối loạn giấc ngủ khá quan trọng, cơ bản và phổ biến. Những người bệnh phải điều trị rối loạn giấc ngủ bằng thuốc cần đến Bệnh viện chuyên khoa tâm thần hoặc đa khoa để được tư vấn, chỉ định và theo dõi dùng thuốc từ các bác sĩ chuyên khoa.
Bác sĩ chuyên khoa có thể kê thuốc điều trị rối loạn giấc ngủ như: thuốc an thần, thuốc chống trầm cảm, thuốc chữa rối loạn giấc ngủ,… Tuy nhiên cần lưu ý, tất cả các thuốc điều trị rối loạn giấc ngủ này phải sử dụng đúng theo chỉ định của bác sĩ, nếu không có thể tác dụng ngược.
6.7. Các cách điều trị rối loạn giấc ngủ khác
Ngoài ra, người bệnh cũng có thể áp dụng một số phương pháp giúp dễ dàng đi vào giấc ngủ, ngủ sâu và ngủ đủ giấc hơn:
- Ngâm chân với nước ấm
- Massage cơ thể
- Không gian phòng ngủ yên tĩnh, hạn chế ánh sáng, nhiệt độ mát mẻ vừa phải...
